Deneme Sonrası Konuşma Rehberi: Denemeyi Sonuç Değil, Yol Haritası Olarak Okumak

Deneme sonucu açıklandığı akşam çoğu evde aynı konuşma yaşanır: "Kaç net yaptın?" Bu soru iyi niyetle sorulur, ama öğrencinin duyduğu şey çoğu zaman şudur: "Ben değerlendiriliyorum." Oysa LGS'ye hazırlanan 7. ve 8. sınıf öğrencisi için de, YKS'ye hazırlanan 11. sınıf, 12. sınıf ve mezun öğrenci için de deneme bir karne değil, bir veridir. Doğru okunursa bir sonraki iki haftanın yol haritasını verir.

Bu yazı hem LGS hem YKS öğrencilerinin velilerine ve öğrencilerin kendisine yöneliktir. Deneme sonrası konuşmayı kimin, nasıl yürüteceğini anlatıyoruz. Amacımız annenin ya da babanın tek başına yürüttüğü bir değerlendirme yerine; öğrencinin, velinin, ders öğretmeninin ve danışmanın aynı denemeye aynı gözle baktığı bir süreç kurmak.

Deneme sonrası en sık yapılan üç konuşma hatası

Konuşmayı nete indirmek. "Kaç yaptın?" sorusu konuşmayı sayıya bağlar. Öğrenci denemeyi nasıl çözdüğünü değil, nasıl göründüğünü düşünmeye başlar.
Kıyaslamak. "Geçen ay daha iyiydin" ya da "Arkadaşın şu kadar yapmış" cümleleri öğrencinin dikkatini denemenin kendisinden uzaklaştırır.
Hemen çözüm vermek. "Bundan sonra şunu yapacaksın" demek, öğrenciyi dinlemeden karar vermek demektir. Plana sahip çıkması beklenen kişi planın dışında bırakılır.

Başarısız öğrenci yoktur; doğru iletişim kurulamamış öğrenci vardır. Deneme sonrası konuşma da bu iletişimin en kritik anlarından biridir.

Deneme neden sonuç değil, veridir?

Bir deneme, öğrencinin o gün, o saatte, o koşullarda gösterdiği performanstır. Bu performans; konu bilgisini, soruyu okuma biçimini, süre kullanımını ve sınav anındaki duygu durumunu birlikte yansıtır. Tek bir net sayısı bunların hiçbirini ayrı ayrı söylemez.

Denemeyi yol haritası olarak okumak şu üç soruya cevap aramak demektir:

Hangi sorularda bilgi eksiği var?
Hangi sorularda bilgi var ama okuma ve dikkat hatası yapıldı?
Hangi sorularda süre doğru kullanılamadı?

Bu üç ayrım yapılmadan hazırlanan her plan tahmine dayanır.

Deneme sonrası kimin rolü ne?

Kişi	Rolü	Yapmayacağı şey
Öğrenci	Denemeyi nasıl çözdüğünü anlatır, yanlışlarının nedenini kendi cümleleriyle söyler.	Sonucu savunmak ya da gizlemek zorunda kalmaz.
Veli	Dinler, destekler, sakin bir ortam kurar.	Puan sorgulamaz, kıyaslamaz, plan dayatmaz.
Ders öğretmeni	Konu eksiğini ve nasıl kapatılacağını söyler.	Öğrenciyi sonuçla etiketlemez.
Danışman	Çalışma düzenini, süre kullanımını ve deneme alışkanlıklarını inceler; planı öğrenciyle birlikte kurar.	Konu anlatımının yerine geçmez.

Koçluk konu anlatımının yerine geçmez. Konu eksiği büyükse önce o eksik ders öğretmeniyle kapatılmalıdır. Danışmanlık, öğrencinin nasıl çalıştığını düzenler.

20 dakikalık deneme sonrası konuşma akışı

Bireysel Gelişim Sistemi'nde kullandığımız beş adım, deneme sonrası konuşmaya da uygulanabilir: Dinle – Anla – Açıkla – Tahmin Et – Kontrol Et.

Adım	Ne yapılır?	Örnek soru
Dinle	Öğrenci denemeyi anlatır. Araya girilmez.	"Deneme sırasında en zorlandığın an hangisiydi?"
Anla	Yanlışların ve boşların nedeni ayrılır.	"Bu soruyu yanlış yapmanın nedeni bilgi mi, okuma mı, süre mi?"
Açıkla	Öğrenciyle birlikte tablo çıkarılır.	"Üç grubu birlikte yazalım. Sence en çok hangisi?"
Tahmin Et	Önümüzdeki iki hafta için gerçekçi hedef konur.	"Bir sonraki denemede neyi farklı yapmak istersin?"
Kontrol Et	Plan sonraki denemede sınanır.	"Bu değişiklik denemede işe yaradı mı?"

Söylenebilecek ve söylenmemesi gereken cümleler

Söylenmemesi gereken	Yerine söylenebilecek
"Kaç net yaptın?"	"Denemeyi anlat, nasıl geçti?"
"Neden bu kadar düşük?"	"Hangi sorularda zorlandın?"
"Arkadaşın daha yüksek yapmış."	"Kendi geçen denemene göre neyi farklı yaptın?"
"Çalışmıyorsun ki."	"Sence çalışma düzeninde neyi değiştirmek işe yarar?"
"Bundan sonra şöyle yapacaksın."	"Bir sonraki iki haftayı birlikte planlayalım mı?"

Denemeden yol haritasına

Bir deneme sonrasında şu sırayla ilerlemenizi öneririz:

Yanlış ve boşları üç gruba ayırın: bilgi eksiği, okuma/dikkat hatası, süre.
Aynı tabloyu her denemede kullanın. Biçim değişirse denemeler karşılaştırılamaz.
Bilgi eksiği olan konuları ders öğretmeniyle çalışma programına alın.
Okuma ve dikkat hatalarını soruyu okuma alışkanlığı üzerinden çalışın.
Süre sorunlarını soru çözüm sırası ve geçme kararı üzerinden denemelerde tekrar edin.
Bir sonraki denemede yalnızca bir şeyi değiştirin ve sonucunu kontrol edin.

7–8. sınıf ile 11., 12. sınıf ve mezun öğrenciler için fark nedir?

Konuşmanın ilkesi aynıdır, ama konuşmayı kimin yönettiği yaşa göre değişir.

	LGS: 7. ve 8. sınıf	YKS: 11. sınıf, 12. sınıf ve mezun
Konuşmanın tonu	Sıcak, sade ve oyunlaştırılmış. Öğrenci yargılanmadan anlatabilmeli.	Genç yetişkinle konuşur gibi: saygılı, doğrudan, öğrencinin kararına alan açan.
Veli ne yapar?	Denemeden sonra sakin bir ortam kurar, öğrenciyi dinler, konuşmayı danışmanla birlikte destekler.	Konuşmayı yönetmez. Öğrenci istediğinde dinler, sorularıyla düşünmesine yardım eder.
Denemede neye bakılır?	Okuma ve dikkat hataları, süre kullanımı, çalışma düzeni.	TYT–AYT dengesi, alan derslerinin payı, sınava kalan süre.
Plan kimin?	Öğrenci, veli ve danışmanla birlikte kurulur.	Plan öğrencinindir; danışman ve ders öğretmeni destekler.
Mezun öğrenciye özel	–	Önceki sınav deneyimi konuşmanın içine alınır; "bu kez ne farklı olacak?" sorusu planın merkezindedir.

Konu ayrıntıları için LGS Öğrenci Danışmanlığı ve YKS Öğrenci Danışmanlığı sayfalarına bakabilirsiniz.

Araştırmalar bu konuda ne söylüyor?

Aşağıdaki çalışmalar çoğunlukla yabancı örneklemlerle yapılmıştır. Türkiye'deki öğrencilere birebir uygulanacak kesin sonuçlar olarak değil, bu yaklaşımı destekleyen ipuçları olarak okunmalıdır.

Bulgu	Kaynak	Deneme sonrası konuşmaya yansıması
Geri bildirim üç soruya cevap verdiğinde işe yarar: "Nereye gidiyorum? Şu an neredeyim? Sırada ne var?" Yalnızca kişiye yönelik övgü ya da yargı, öğrenciye en az bilgi verir.	Hattie ve Timperley (2007), Review of Educational Research, 77(1), 81–112. DOI	"Kaç net?" yerine "Bir sonraki adımımız ne olsun?"
Beşinci sınıf öğrencilerinde zekâya yönelik övgü, başarısızlık sonrasında azmi ve performansı emeğe yönelik övgüye göre daha çok düşürdü.	Mueller ve Dweck (1998), Journal of Personality and Social Psychology, 75(1), 33–52. DOI	"Zekisin ama çalışmıyorsun" yerine "Bu soruyu nasıl çözdün, neyi denedin?"
Ortaokul düzeyinde velinin eğitimin değeri, hedefler ve gelecek planları hakkında öğrenciyle konuşması (akademik sosyalleşme), başarıyla en güçlü olumlu ilişkiyi gösterdi.	Hill ve Tyson (2009), Developmental Psychology, 45(3), 740–763. ERIC kaydı	Veli konuşmayı yöneten kişi değil, hedef ve anlam üzerine konuşan destekçi olur.
Sınav sonrası yapılandırılmış yansıtma (sınav sarmalayıcı) çalışma yöntemini sorgulatmayı amaçlar; ancak sonraki notlar üzerindeki etkisi çalışmalarda tutarlı çıkmadı.	Soicher ve Gurung (2017), Psychology Learning & Teaching. DOI	Tablo tek başına çözüm değil; öğrenciyle yapılan konuşmayla birlikte anlam kazanır.

Bu bulguların ortak mesajı şudur: denemeden sonra öğrenciye en çok yarayan şey puanın kendisi değil, puanın hangi bilgiyi taşıdığını birlikte okumak ve bir sonraki adımı birlikte belirlemektir.

Sık sorulan sorular

Deneme sonucu düşükse öğrenciye ne söylemeliyim?

Önce sonucu değil, denemeyi nasıl yaşadığını sorun. "Bugün seni en çok ne zorladı?" gibi bir soru, öğrencinin savunmaya geçmeden konuşmasını sağlar.

Her denemeden sonra konuşmak gerekir mi?

Evet, ama kısa. Yirmi dakikalık, aynı biçimde yapılan bir konuşma, uzun ve gergin bir değerlendirmeden daha işe yarar.

Danışmanlık deneme sonrası ne yapar?

Danışman, öğrencinin yanlış ve boşlarının nedenlerini, süre kullanımını ve tekrar eden hatalarını inceler; planı öğrenciyle birlikte kurar. Konu eksiği için ders öğretmeniyle çalışılması gerekir.

Ali Kış Eğitim'de bu süreç nasıl işler?

Ali Kış Eğitim ve Psikolojik Danışmanlık'ta deneme analizi, Bireysel Gelişim Sistemi (BGS) içinde öğrencinin çalışma düzeniyle birlikte ele alınır. Her öğrencinin ihtiyacı farklı olduğu için standart bir program uygulanmaz. İlk görüşmede öğrencinin ihtiyacını anlıyor, ona uygun strateji ve çalışma yöntemini birlikte belirliyoruz.

Sistemi kurucularımızdan Psikolog Ogün Tural'ın anlattığı videoyu YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz. Öğrencinizin durumunu paylaşmak için WhatsApp, telefon veya iletişim formu üzerinden ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Daha fazla bilgi için Bireysel Gelişim Sistemi sayfamıza göz atın.

Yazar: Eğitim Koçu Ali Kış, Kurucu & Sosyolog. Son güncelleme: 6 Kasım 2026.